Fake news voor gevorderden, door Ewald Engelen.

Fake news voor gevorderden, door Ewald Engelen.

VVD-woordvoerder landbouw Helma Lodders stelde in Buitenhof dat bijensterfte niet komt door landbouwgif, maar door de varroamijt. Een knap staaltje fake news, en een teken aan de wand: in Nederland is de waarheid gewoon te koop.

Het empirische bewijs dat ons voedselsysteem op zijn laatste benen loopt, stapelt zich op. Het landschap verbleekt, soorten sterven uit, de grond verschraalt, het klimaat verschimmelt en inheemse kennis gaat teloor. Dat is wat de wormen-, vogels- en insectentellers ons steeds indringender vertellen.

We weten ook steeds beter hoe het komt: schaalvergroting, intensivering van de tuin-, landbouw en veeteelt, schuldhorigheid bij de banken die het financieren of bij de monopolisten die de eigendomsrechten bezitten op combinaties van gemanipuleerde zaden, bestrijdingsmiddelen en kunstmesten, en uiteindelijk een politiek-economisch stelsel dat deze monopolisten en hun horigen een hand boven het hoofd houdt door industriële produktiemethoden te subsidiëren en de ogen te sluiten voor de externe kosten ervan. De Monsanto’s en Unilevers van deze wereld varen er wel bij. Natuur, dieren en burgers hebben het nakijken. Zoals zo vaak.

Er wordt al jaren gewaarschuwd dat het anders moet. De WRR, het Planburau voor de leefomgeving, de RLI – drie adviesorganen die de afgelopen jaren de kat de bel hebben proberen aan te binden. Het Nederlandse voedselsysteem is onverenigbaar met de Parijse klimaatakkoorden.

Het heeft onthutsend weinig resultaat gehad. Sterker, het kabinet is er steeds als de kippen bij geweest om de aanbevelingen van de adviescollege’s badinerend terzijde te schuiven. Het buitenland ziet ons aankomen als wij als tweede voedselexporteur ter wereld Roomser dan de Paus zouden willen zijn en onze landbouwsector om zeep zouden helpen. Die fiets.

De kortzichtigheid van de regeringspartijen werd afgelopen zondag weer briljant gedemonstreerd bij het TV-programma Buitenhof, waar VVD-woordvoeder landbouw Helma Lodders, in debat ging met de auteur van het veelbesproken essay ‘Landschapspijn’, Jantien de Boer. De argumenten van Lodders zijn illustratief voor de nauwe verwevenheid van sector en politiek. En voor de onbetwiste dominantie van economische argumenten boven ecologische, sociale of morele. Voor het wel en wee van de BV Nederland moet alles wijken.

“Er wordt al jaren gewaarschuwd dat het anders moet. Het heeft onthutsend weinig resultaat gehad”

Wat dat betreft lijkt Lodders’ standpunt als twee druppels water op dat van haar politieke baas in het dividenddebat: beide voelen in hun vezels dat wat goed is voor de exportsector, goed is voor Nederland. So far so good.

Interessanter vond ik haar gebruik van het wetenschappelijke autoriteitsargument. Lodders zei zich graag op wetenschap te beroepen en verweet critici van het agrifoodcomplex meer uit weemoed, gevoel en emotie te redeneren dan op basis van feiten en ratio. En die ratio, zo stelde Lodders, zegt dat de industriële land- en tuinbouw ons veel goeds heeft gebracht en dat er wetenschappelijk geen consensus bestaat over de nadelen ervan. Dus laten we het kind niet met het badwater weggooien.

En dus bestond Lodders het om het Europese verbod op een (beperkt) aantal bestrijdingsmiddelen te betreuren. Zij beweerde dat bijensterfte niet komt door landbouwgif, maar door de varroamijt. Het is een klassiek staaltje twijfel zaaien over wat grosso modo de wetenschappelijke consensus is. En het lijkt als twee druppels water op de vertwijfelingsstrategieën die tabaksfabrikanten hebben gebruikt om de correlatie tussen sigaretten en kanker aan te vechten. En die oliemaatschappijen gebruiken om twijfel te zaaien over de correlatie tussen klimaatverandering en het gebruik van fossiele brandstoffen.

Het gaat als volgt: je neemt een wetenschapsfilosofische norm waaraan geen enkel wetenschappelijk onderzoek kan voldoen. Zoiets als: alleen die causale uitspraken zijn waar, waarover geen enkeletwijfel kan bestaan. In een complexe wereld als de onze, waar alle causale relaties meervoudig zijn en alles aan voortdurende verandering onderhevig is (een open systeem, zoals complexiteitstheoretici zeggen) is dat per definitie onmogelijk.

Vervolgens zeg je dat jou onwelgevallig onderzoek niet aan die eis voldoet en dus geen eenduidige conclusies over wat er aan de hand is en wat er gedaan moet worden toestaat. En tot slot citeer je wetenschappelijke minderheidsstandpunten om een en ander te staven. Om af te sluiten met: er is niets aan de hand en laten we dus doorgaan op het ingeslagen pad.

“Ook in Nederland kan waarheid

worden gekocht

In de internationale literatuur heet het agnotologie: de doelbewuste productie van onwetendheid door neutraal wetenschappelijk onderzoek verdacht te maken. En betaald wetenschappelijk onderzoek te gebruiken om twijfel over de bestaande consensus te zaaien. In de Verenigde Staten is het schering en inslag. Naomi Oreskes en Erik Conway schreven er een prachtig boek over: Merchants of Doubt.

Het is fake news voor gevorderden; het probleem is dat ook in Nederland welig tiert. En dan vooral in debatten die een van de best vertegenwoordigde sectoren van Nederland betreft, de agrifoodsector. Hier niet, zoals in de VS, door contra-expertise die wordt ingehuurd door private denktanks gefinancierd door de desbetreffende industrie. Ongeacht of het nu de financiële sector, de auto-industrie, Big Pharma of Big Food betreft.

Nee, in Nederland is de situatie eigenlijk nog veel erger. Hier koopt de sector doodleuk zijn eigen bijzondere hoogleraren, zijn eigen onderzoek via het vervloekte topsectorenbeleid of de publiek/private onderzoeksprogramma’s van de Europese Unie (Horizon 2020), of via de personele relaties met de college’s van bestuur van universiteit x of y. Ook in Nederland kan waarheid worden gekocht. Er is altijd wel een (bijzondere) hoogleraar te vinden die bereid is om tegen betaling de belangen van zijn broodheer te laten doorgaan voor het publieke belang.

De schade is enorm. De onwetendheid onder burgers en politici neemt toe, wat egoïstische elites de gelegenheid biedt ongezien hun uitbuiting van mens, dier en natuur verder te intensiveren.

Het schaadt het aanzien van universiteit en wetenschap: als waarheid te koop is, bestaat er geen waarheid meer en hoef ik dus ook niet te luisteren naar de expertise van de deskundige. Wetenschap is ook maar een (gekochte) mening. En het schaadt het aanzien van de politiek. Want als Lodders kan wegkomen met de redenering dat neonicotinoïden in de landbouw het equivalent zijn van een paracetamolletje bij hoofdpijn, zegt zij daarmee in feite dat burgers er niet langer op hoeven te rekenen dat volksvertegenwoordigers het belang van burgers behartigen, maar dat zij er niet voor terugdeinzen evidente leugens te verpakken in het kleed van de waarheid om hun eigenlijke broodheren te dienen.

En als er nog twijfels over waren na de onthutsende memo’s over #dividendgate: die broodheer, dat is het grootbedrijf.

Over de auteur Ewald Engelen…

Bron: https://www.ftm.nl/artikelen/agnatologie/

Geplaatst 5 mei 2018

Advertenties